lsidro Ansorenak oso harreman onak izan zituen bere ikasle gehienekin. Hala ere, denon artean bi izan zituen bereziki kuttun-kuttunak: Fernando Vidal Sansinenea eta Juan Antonio Arozena Egiamendia. Arozenari elkarrizketa egin dio bere seme zaharrenak lsidroren inguruan bizitako urte haiek gogoratuz. Juan Antonio Arozena Oiarzunen jaioa da, Gipuzkoan, 1930. urtean ta han bizi da. Ezkonduta, hiru seme ditu -Aitor, Urko eta Xanet- ta hirurak txistulariak dira.

- Nolatan zaitugu txistulari?
- JUAN ANTONIO AROZENA: Aurretik datorkit txistuko gria. Nere atautxi edo aita bitxi Juan Antonio Arozena Zubillaga txistularia zen Lizartzan eta baita ere osaba Eujenio, Felix eta Estanis. Azkeneko bi hauek danborra jotzen zuten. Baina batez ere gure aita, Santos, txistularia, oso ezaguna zen Lizartza eta inguruko herriak festaz-festa alaitzen zituelako. Nik bederatzi urte nituen gurasoak Txistua eta Solfeoa Dionisio Martiarena Lekuona Oiartzungo sakristauarengana ikastera bidali nindutenean. Gizon hau sakristauaz gain musikaria, argazkilaria, antzezlaria eta idazlea ere bazen. Oso gizon apala. Gure aitarekin ere ikasi nuen zertxobait baina berak ez zekien solfeorik, dena belarriz ikasia. "Gu sasi txistulariak gaituk" esan ohi zuen askotan. Berak erabiltzen zituen liburuak lsidro Ansorena "MANDAZUBI" eta aita Hilario Olazaranen metodoak ziren. Hark horrela esaten zidan: "Beizak, solfeua oso errexa duk: do, re, mi, fa, sol, la, si, do, si, la, sol, fa, mi, re, do. Hoixe duk dena".

- Donostiara nolatan joan zinen, eta gogoratzen al duzu lehen topaketa lxidrorekin?
- J.A.A.: Ordurako, Joxe Mendizabal Goikoetxea oiartzuar txistulariak, lxidrorekin ikasi zuen eta hartueman haundiak zituen berarekin. Aitak ere ezagutzen zuen eta nik uste beraiek animatuko zidatela lxidrorengana etortzera. Orduan lanean hasi nintzen eta larunbat arratsaldean izaten genduen jai, lxidrok klaseak ematen zituen eguna. 17 bat urte izango nituen.

Lehen topaketa nolakoa izan zen ez dut gogoratzen baina bai gizon harek eman zidan inpresioa: Gizon oso serioa. Ni larunbat arratsaldetan oso pozik eta aldi berean oso urduri joaten nintzen kontserbatoriora. Han zegoen adineko gizon serio hura eserita, burnizko atril haundi haren ondoan, danbolinaren ziria eskuetan eta betaurrekoen gainetik begira.

Hilabeteak pasa, eta gizon horrek serio jarraitzen zuen baina gazteok ulertzen gintuenez, behin ere ez zigun purrustadarik esaten ez eta egiten ere. Guztia leun-leun azaltzen zigun, zehatz-mehatz eta gaizki ateratzen zenean, notaren bat gaizki Jotzean: "Gezurra" esaten zuen, baina inoiz ez era txarrera, xamartasun eta gozotasunez baizik.

Joxe Mendizabali Oiartzuar txistulariari gezurraren kontu honekin gauza bitxia gertatu zitzaion. Behin bere aita, egundainoko gizona, joan zen lxidrorengana galdezka ea bere semea nola zihoan, nola ikusten zuen eta abar. Eta lxidrok zera esan zion. "Ongi, ongi jotzen du. Noizean behin gezur batzuk esaten ditu baina tira, zuzentzen ditugu" "Gezurrak?" Joxeren aitak. Etxera etorri da eta lehenda~iziko gauza, Joxeri galdera: "Zer da gezurren kontu hori?" "Zer gezur? Nik ez dut gezurrik esaten" "Nola ezet!" Erabat haserreturik aita. "lxidrok esan dit gezurrak!! Pueta! Gezurrak!!" Eta Joxek "Ezetz aita, horiek ez dira zuk uste dituzun gezurrak!" ezin azaldurik, eta ia-ia aitak semea jo egin omen zuen.

- Nolako izaten zen lxidro eskolak edo klaseak emateko garaiean?
- J.A.A.: Bere metodotik ikasten genituen, ariketak eta abar. Neretzat gauza haundia zen lxidrorengana etor tzea eta berak bi ariketa bidaltzen bazizkidan, nik hiru ikasten nituen. Honetaz gain, lxidrorengana etortzea gauza oso ona zen. lzan ere, gu, herritako gazteok, Donostiara joan, oso solfeo gutxirekin, ia gaztelerarik jakin gabe eta han gizon apala eta euskalduna aurkitu!. Garai haietan hau oso gauza handia. Kontuan izan orduan kaletik Joaten "Hablen Uds. en cristiano!! Vuelvan y saluden!!" zenbaitek esaten zigutela.

Esan bezala, ni lxidrorengana gustora etortzen nintzen. Larunbatetan azkena izaten nintzen. .'Zer, Juan Antonio, ikasi al dugu?" galdetzen zidan serio-serio, eta nik "Bai, bai jauna". Eta'klasea luzatu egiten zen. Ni txoria bezain kontentu eta bera ere baietz uste dut. Gai guztiak zehaztasun guztiarekin azaltzen zizkidan.

Bukatu ondoren, bere etxera laguntzen nuen eta kaletik gindoazela ere "Nola loko zenuke hau? Nik horrela jotzen dut" eta baita ere esan ohi zidan nola pieza jakin bat halako egileak egina zen, gauza zehatz bat adierazi nahiz. Nere kezkak, doinuen esanahiak eta horrelako gauzak argitzen zizkidan. Guztia euskaraz, patxaran eta zehatzmehatz.

Etxerakoan, kalean jende askok agurtzen zuen, nola emakumezkoak hala gizonezkoak, txapela altxatuz.

- Zenbat urte pasa zenituen Kontserbatorioan Ixidrorekin?
- J.A.A.: Berez lau urte ziren, baina luzatu egiten ziren. Nik sei-bat urte pasa nituen.

- Eta nola jarraitu zenuen berarekin harremanetan?
- J.A.A.: lxidroren nahia zen Donostiako zenbait auzo txistulariek igande eta jai egunetan alaitzea. Udaleko txistulari taldea edo banda urtean behin bakarrik agertzea ez zitzaion ongi iruditzen eta horrela, Udalak auzo txistulari postuak jarri zituen, Antigua eta Loiola auzoetarako. Eta, lehiaketa bidez, Loiolako txistulari izendatu ninduten 1950.ean. Niri soldadu joateko garaia iritsi zitzaidan ordea eta plaza errespetatu zidaten ahalik eta lizentziatu arte.Ondoren hasi nintzen igandero Loiolan jotzen, Ramon Andueza atabalaria laguntzaile nuela.

Soldaduzka bukatu eta Donostiara etorri nintzen bizitzera, izebarenera, Konstituzio enparantzan bandak igande eta jai egunetan ematen zituen kontzertuetara joaten ginen zenbait ikasle eta bukatu ondoren, gehienetan "Gaztelubide"-ra biltzen ginen hamaiketakoa egitera, lxidro buru genuela. Ordaintzeko garaian, lxidrori ez zitzaion gustatzen guztia inork ordaintzea. "Majaeros" esateko ohitura zuen tinoiz ez "majaderoz" min emateko moduan)."Nere diruak zuenak hainbeste balio du" eta kopurua zatitu eta bakoitzatk berea ordaintzen zuen.

Bere etxera ere maiz joaten nintzen txistu Inguruko tresneriaren konponketak zirela, herriak erostera, partiturak, galderak eta abar. Hitz hatean, ezintasun guztietan maisu eta laguna nuen lxidro.

- Zuk esandakoaren arauera, pentsa genezake lxidrok joerak aztertu eta txistuari bultzada emateko neurriak hartzen zituela, etorkizunean egoera hohetzeko.
- J.A.A.: Zalantzarik gabe. Txistu mundua oso ongi ezagutzen zuen. Berak egiten zituen txistuak, danbolinak, danborrak eta abar. Zer esanik ere ez konponketei buruz eta afinazio kontuak. Azkeneko honetaz asko kezkatzen zen. Kontzertu aurretik txistua probatzen zuen eta ez bazitzaion hotsa gogoko, berehala afinatzen zuen. Fa soileko pieza ere sortu zuen, baina ez zuen aurrera larraitu.

Urtean zeharreko bere lokaera zuzen, apal eta kementsuak mota guztietako jendearen errespetua irabazi zuen. Nola agintarien aldetik hala txistulariengandik berarengana joaten ginen, eztabaidak erabakitzerakoan.

Oiartzungo txistularioi gertatutakoa da hau. Biribilketa bat jo genuen eta salatu egin gintuzten debekatua zegoen abesti bat jotzeagatik. Joxe Mendizabal berehala etorri zen lxidrorengana gertatutakoa adieraztera. Guk Luis Urteagaren Pequea Rapsodia de Aires vascos-eko zati bat, biribilketa alegia, jo genuela. Handik egun batzutara gobernadore ordeak lxidrori deitu zion eta, berak esana da, nola adierazi zion zer-nolakoa zen Urteaga jauna, armonizatutako doinu zaharrak ziren, eta abar Gizona, ordea, oso gogor mintzatu zitzaion, politikan sartuaz, eta noraino sutuko zuen lxidro, beldurtu ordez. agintariak ez zeudela zigortzeko, herriko kultura aurrera ateratzen laguntzeko baizik eta hau beraien egin beharretako bat zela, esatera ausartu zela.

Ez genuen zigorrik izan. Askotan esan zidan: "Gizon bezala, bakoitzak barruan daramazki bere sentimenduak, baina txistulari garenok ez dugu nabarmendu behar.

Lehen agintari batzurekin, orain gaurkoekin eta bihar beste batzurekin, baina txistua beti eta denekin".

- Ezaguna eta ezaguera askokoa genuen bada...
- J.A.A.: Bai, bai. Loiolako txistulari izendatuz geroztik, Julian Unanue silbotariaren ordez egon nintzen hilabeteetan, askotan jo genuen elkarrekin eta esan nezake oso estimatua zela auzotan. Elkarte guztietan genuen sarrera. Zer esanik ez alboradak etxeetan jotzen genituenean, ze harrerak egiten zizkioten!

Begirune horren adierazgarri gisa esango dut adibide bat. 1962.eko Irailaren 8-an Donostia hiriko zilarrezko domina jaso behar zuen. Euskal jaiak antolatzen ziren batzordean festa herrikoia izan behar zuela erabaki zen eta honetarako hiriko dantza talde eta abesbatza guztiei deitzea baino zer hobe. Denek parte hartu zuten batek ezik, aurretik hitza emana zuelako. Bost dantza talde eta sei abesbatza ilunabarrean, eta eguerdian berriz 150 txistulari, lxidro bera zuzendari genuelarik.

- Zeharo euskalduna.
- J.A.A.: Bai jauna, eta langile porrokatua. Bide asko hurratu zituen bere garaian- Erreportorioa berritu, txistua elkarteetara eraman, Txistularien Elkartea martxan jarri garai hartako eragozpen guztien gainetik, txistu klaseak Kontserbatorioan ematea lortu eta abar eta abar.Inoiz ez bera protagonista, baizik eta gizatasun osoaz, langile, helburuak ongi finkaturik, eta bidetik aldendu gabe.

- lzango duzu bada lxidrorekin batera gertatutako gertaera bitxi bat...
- J.A.A.: Gogoratzen naiz batetaz, bere jokabidea ongi baino hobeto argitzen duena. 1957 urtean Zegaman alarde bat egin zen. Alarde hau Juan Telleria musikaria (Cara al sol kantaren egilea) omentzeko zen eta Educacin y Descanso zelakoak antolatzen zuen- Deialdia iritsi zitzaigun eta baita joan ere. Nola esan ezetz? Alardea lxidrok zuzentzen zuen eta bertan Cara al Soi eta Gernikako arbola jo behar ziren.Lehengo aldiz zen gerra ondorenean Gernikako arbola ofizialki onartzen zela, Cara al Sol-ekin batera. Nork egin ote zuen negoziazio hau?

Gipuzkoako txistulari talde egokia elkartu ginen omenaldian, eta Elola jauna hasi zen hizketan ("Educacin y Descanso"ko zertxobait zen hau) eta esan eta ari zela, horra zer dioen: ".-. la cruzada espaola ense el camino de la Iglesia el pueblo vasco" (gutxi gora behera). Astigarrako Txomin San Sebastin (Txadonzaia) hor hasten da besoa ltxa behatza berari zuzenduaz: " Hi jaio baino lehenagotik bagenekiuken elizako bidia"- Aldameneko txistulariak beldurturik: "lxo Txomin! lxo!" Eta berak berriz: "Hi jaio baino lehenatogik bagenikiuken elizako bidia!!!".
Sermoia amaitu eta Hostal Castillora etorri ginen bazkaltzera eta han lxidro eta Txomin besarkatu eta emozioaz nalkoak zeriotela Txominek zioen: "lxidro, horiek esango dute nahi dutena, baina guk lortu dugu gure Gernikako Arbola. Hunkigarria benetan, adin hartako gizonak besarkatu eta pozaren pozez negarrez ikustea.

[]